Zonnepanelen oost-west of zuid: wat levert het meest op?

Zuid levert per paneel de meeste stroom op, maar een oost-westopstelling is daarmee niet per se de slechtste keuze: hij spreidt de opwek beter over de dag, past vaak op meer panelen op hetzelfde dak en sluit beter aan op wanneer je zelf stroom gebruikt. Welke keuze voor jou het beste is, hangt af van je daktype, je dakoppervlak en wat er per 1 januari 2027 verandert aan de vergoeding voor teruggeleverde stroom.

Op een schuin dak is de keuze meestal snel gemaakt: een zuiddak haalt de hoogste opbrengst per paneel, en pas als het zuiddakvlak te klein is of gedeeltelijk in de schaduw ligt, wordt oost-west interessant. Op een plat dak ligt dat anders, want daar kies je zelf de richting en de hellingshoek van het montagesysteem. Juist daar wordt oost-west vaak de standaardkeuze, niet ondanks maar dankzij de iets lagere opbrengst per paneel.

Dit artikel zet op een rij hoeveel opbrengst je met oost-west inlevert ten opzichte van zuid, hoe de hellingshoek op een plat dak werkt, hoe de opwek over de dag verschilt, en waarom die spreiding na het einde van salderen en bij toenemende netcongestie financieel gunstiger kan uitpakken dan de hoge middagpiek van een zuidopstelling.

Een zuiddak vangt de zon op het moment dat die het hoogst aan de hemel staat, wat de hoogste opbrengst per paneel oplevert. Milieu Centraal drukt dit uit in een percentage ten opzichte van dat optimum van 100%, voor verschillende hellingshoeken.

Bij een gangbare hellingshoek van 30 tot 45 graden haalt een oost-westopstelling dus 75 tot 80% van wat een optimaal zuiddak op dezelfde hoek haalt. Dat is een verlies van ongeveer 20 tot 25% per paneel, zoals ook al beschreven staat in ons artikel over de opbrengst van zonnepanelen. Op een plat dak, waar veel systemen met een lagere hellingshoek van 10 tot 15 graden werken, valt dat verlies wat kleiner uit: bij 15 graden staat oost/west namelijk op 85% tegenover 95% voor zuid, dus dichter bij elkaar dan bij een steile 45 graden.

Op een schuin dak ligt de hellingshoek vast door de dakconstructie zelf, meestal ergens tussen de 20 en 50 graden. Op een plat dak bepaalt het montagesysteem de hoek, en daar kiezen fabrikanten voor oost-westopstellingen bewust een lage hoek. Esdec noemt voor zijn FlatFix Fusion-montagesysteem, bedoeld voor platte daken bij woningen, een hellingshoek van 13 graden.

Die lage hoek heeft twee praktische redenen. Ten eerste vangt een vlakker paneel minder windbelasting, waardoor je met minder verzwaring (ballast) toe kunt, wat het dak minder zwaar belast. Ten tweede werpen panelen bij een lage hoek minder schaduw op de rij erachter, waardoor je de rijen dichter op elkaar kunt zetten. In een zuidopstelling moet je juist ruimte vrijhouden tussen de rijen om te voorkomen dat de ene rij schaduw geeft op de volgende; bij oost-west vervalt dat probleem grotendeels, omdat de panelen als een soort zadeldak tegen elkaar aan liggen.

Het rapport "Verbeteren netinpassing zonne-energieprojecten", geschreven door Royal HaskoningDHV in opdracht van RVO, maakt dit verschil concreet: een zuidopstelling benut gemiddeld 65% van het beschikbare dakoppervlak, een oost-westopstelling gemiddeld 80%. Dat cijfer komt uit onderzoek naar grotere zonprojecten (vanaf 15 kWp), maar het onderliggende principe, minder ruimteverlies door schaduw tussen de rijen, geldt op kleinere schaal net zo goed op een plat dak bij een woning.

Een zuidopstelling produceert weinig in de vroege ochtend en late avond, en piekt scherp rond het middaguur, wanneer de zon het hoogst staat. Een oost-westopstelling verdeelt de panelen over twee kanten: de oostkant vangt de ochtendzon, de westkant de middag- en avondzon. Het resultaat is een vlakkere curve met twee gematigde toppen in plaats van één scherpe piek rond twaalf uur.

Volgens de RVO-studie van Royal HaskoningDHV ligt de piekproductie van een oost-westopstelling 5 tot 8% lager dan bij een zuidopstelling met hetzelfde vermogen. Over het hele jaar gerekend haalt een zuidsysteem in die studie gemiddeld 950 kWh per geïnstalleerde kWp, tegenover circa 850 kWh per kWp voor oost-west, een verschil van ruim 10%.

Die extra 10% aan opbrengstverlies staat tegenover minder piekbelasting en, zoals in de vorige paragraaf beschreven, vaak meer geïnstalleerd vermogen op hetzelfde dakoppervlak.

Zolang salderen bestaat, maakt het voor je portemonnee niet uit wanneer je zonnestroom opwekt: elke teruggeleverde kWh wordt weggestreept tegen een kWh die je op een ander moment verbruikt, tegen dezelfde prijs. Vanaf 1 januari 2027 verdwijnt dat automatisme, zoals we uitgebreider beschrijven in ons artikel over het einde van de salderingsregeling. Zelf verbruikte stroom blijft de volle leveringsprijs waard, maar teruggeleverde stroom levert alleen nog de terugleververgoeding op, die tot 1 januari 2030 minstens 50% van het kale leveringstarief moet zijn.

Vanaf dat moment telt dus niet meer alleen hoeveel kWh je opwekt, maar ook wannéér, omdat dat bepaalt hoeveel je er zelf direct van gebruikt. Netbeheerder Stedin beschrijft het dagelijkse verbruikspatroon van een gemiddeld huishouden als twee pieken met een dal ertussenin: veel verbruik tussen 7:00 en 9:00 uur 's ochtends en tussen 16:00 en 21:00 uur 's avonds, met een rustiger periode overdag wanneer veel mensen op werk of school zitten. Een zuidsysteem produceert het meest precies in dat rustige middaguur, op een moment dat er in huis relatief weinig wordt verbruikt. Een oost-westsysteem schuift een deel van die opwek juist naar de ochtend- en avondpiek, wanneer je toch al stroom gebruikt.

De RVO-studie van Royal HaskoningDHV, die overigens over grotere zonprojecten vanaf 15 kWp gaat, becijfert dat de combinatie van een lagere piek en gunstigere teruglevertarieven in de ochtend- en avonduren de businesscase van een oost-westproject met circa 5 tot 10% kan verbeteren ten opzichte van zuid. Hoeveel dat exact scheelt voor een gewoon huishouden met 8 tot 12 panelen is niet apart onderzocht; het is dus een indicatie van de richting van het effect, niet een keihard rendementscijfer voor woningdaken.

Op zonnige middagen leveren huishoudens met zonnepanelen vaak tegelijk veel stroom terug, wat de lokale netspanning kan opdrijven en je omvormer kan laten uitschakelen; de mechaniek daarachter staat uitgebreid beschreven in ons artikel over thuisbatterijen en netcongestie. Liander noemt oost-west expliciet als manier om dat te verminderen: "Kies bij voorkeur voor een Oost-West opstelling van de zonnepanelen op je dak. Dan worden de zonuren beter verspreid over de dag en voorkom je de piek op het midden van de dag."

Dat sluit aan op wat de RVO-studie voor grotere installaties laat zien: met een lagere piekproductie kan een zonproject volstaan met een kleinere netaansluiting bij hetzelfde geïnstalleerde vermogen, omdat het net op geen enkel moment het volle vermogen van alle panelen tegelijk hoeft te verwerken. Voor een huishouden vertaalt zich dat niet naar een kleinere aansluiting, maar wel naar minder kans dat jouw omvormer precies op het scherpst van de snede tegen de spanningsgrens aanloopt op het middaguur, en naar minder bijdrage aan de piekbelasting waar je buren ook last van hebben.

Op de groothandelsmarkt voor elektriciteit duiken de prijzen op zonnige dagen vaak omlaag, precies wanneer alle zuidgerichte zonnepanelen in Nederland tegelijk pieken. TenneT meldt dat het aantal uren met een negatieve stroomprijs opliep van 458 uur in 2024 naar 584 uur in 2025, met deze uren geconcentreerd rond het middaguur op zonnige dagen. Heb je een dynamisch energiecontract, dan is dat precies het moment waarop teruglevering het minste, of zelfs niets, oplevert.

Een oost-westopstelling verschuift een deel van de productie weg van dat drukke middaguur naar de ochtend en late namiddag, wanneer de groothandelsprijs gemiddeld hoger ligt. Dit voordeel is het grootst met een dynamisch contract, waarbij de prijs per uur meebeweegt met de markt; op een vast contract met een vaste terugleververgoeding per kWh maakt het tijdstip van teruglevering voor de vergoeding zelf niets uit, al blijft het effect op je eigen verbruik en op de netbelasting hetzelfde.

Zoals eerder beschreven, benut een oost-westopstelling het beschikbare dakoppervlak beter dan een zuidopstelling, omdat de rijen panelen minder schaduw op elkaar werpen en dus dichter op elkaar kunnen staan. Milieu Centraal bevestigt dit voor platte daken in gewone taal: "Je panelen brengen zo iets minder op (gaat om ongeveer 10 procent minder), maar je kunt er ook meer kwijt." In de RVO-studie van Royal HaskoningDHV wordt dit voor grootschalige projecten uitgedrukt in geïnstalleerd vermogen per hectare: 1,50 MWp bij een zuidopstelling tegenover 1,84 MWp bij oost-west op hetzelfde oppervlak, wat op jaarbasis 1,42 GWh tegenover 1,59 GWh aan opgewekte stroom oplevert.

Voor een gewoon platte-daken op een woning betekent dit dat het aantal panelen dat past, sterker toeneemt dan de 10% lagere opbrengst per paneel doet vermoeden. Of dat in jouw situatie ook daadwerkelijk meer totale kWh oplevert, hangt af van de exacte afmetingen van je dak, obstakels zoals schoorstenen of dakramen, en de verplichte vrije rand rond het dak; dat maakt een schouw op locatie nodig om het precieze aantal te bepalen. Let er ook op dat een montagesysteem voor een plat dak, ongeacht de oriëntatie, duurder uitpakt dan op een hellend dak: de Consumentenbond noemt voor 2026 een richtprijs van €1,10 tot €1,14 per Wp op een plat dak, tegenover €0,94 tot €0,98 per Wp op een hellend dak, vooral door het benodigde montagesysteem en de verzwaring tegen windbelasting.

Zuid blijft de voor de hand liggende keuze als je dakoppervlak ruim voldoende is voor het vermogen dat je nodig hebt, en je dus niet per se het maximale aantal panelen op het dak hoeft te persen. Wie thuis is overdag, bijvoorbeeld met thuiswerk of met een elektrische boiler die je bewust op de piekuren van de zon inplant, profiteert ook meer van de hoge middagpiek van een zuidsysteem, omdat die piek dan samenvalt met eigen verbruik in plaats van met een leeg huis.

Zuid is bovendien eenvoudiger te ontwerpen en te beoordelen tijdens een schouw: één oriëntatie, één hellingshoek, en een opbrengst die zich makkelijk laat vergelijken met de landelijke cijfers uit ons artikel over de opbrengst van zonnepanelen. Heb je al een thuisbatterij of overweeg je er een, dan vlakt die sowieso een deel van de piek van een zuidsysteem af door overdag opgewekte stroom naar de avond te verschuiven, waardoor het natuurlijke spreidingsvoordeel van oost-west kleiner wordt. In dat geval weegt de hogere opbrengst per paneel van zuid vaak zwaarder dan de spreiding die oost-west uit zichzelf al biedt.

Of oost-west of zuid in jouw situatie de beste keuze is, hangt af van je dakoppervlak, schaduw, obstakels en je eigen verbruikspatroon. Daarom laat Mijnhuisinstallaties een InstallQ-erkende installateur eerst een gratis schouw aan huis doen, waarbij de hellingshoek, oriëntatie en meterkast worden beoordeeld en de installatie volgens NEN 1010 wordt uitgevoerd. Je krijgt daarna één vaste prijs, en je betaalt pas zodra je financiering rond is: een aanbetaling van € 500, het restant na oplevering. Bereken alvast met de salderingscheck wat het einde van salderen voor jouw situatie betekent, of bekijk direct de mogelijkheden op de pagina zonnepanelen laten installeren.